कलाः शिल्पानि संस्कृतिश्च

भारते कला जीवनस्य पर्यायभूता आसीत्; लिखितेतिहासस्य प्रचलनात् बहुपूर्वमेव सा अस्यां सांस्कृतिकदृष्ट्या समृद्धायां विविधायां च भूमौ जातस्य प्रत्येकस्य जनस्य दैनन्दिनजीवने ओतप्रोता आसीत्। अस्यां भूमौ जाताः जनाः स्वकथाः, महत्त्वपूर्णानि घटनाः, सामूहिकम् अतीतं च अभिलेखितुं मात्रं न, अपि तु दैनन्दिनजीवनस्य सरलवस्तूनि अलङ्कर्तुं वर्धयितुं च लेखनात् भिन्नानि आत्माभिव्यक्तिसाधनानि विकासितवन्तः। भारते कलानिर्माणाय प्रयुक्तानां सामग्रीणां परिधिः मृत्तिकातः धातुपर्यन्तं व्याप्तः अस्ति; प्रत्येकं माध्यमं तस्य प्रदेशस्य जनानां प्रतिभां आवश्यकताश्च सम्यक् अभिव्यक्तुं विकसितया विशिष्टया स्थानविशेषतन्त्रेण व्यवह्रियते स्म। सहस्राब्दीभिः राजाश्रयेण कलावृद्धिः गतिशीले स्पर्धात्मके च वातावरणे विकसिता, राज्ञे च ज्ञानस्य उच्चतमाः मानदण्डाः निर्धारिताः आसन्। राजा आश्रयदातृरूपेण चतुःषष्टिकलानां (कलाः कौशलानि च) ज्ञाता समीक्षकश्च भवेदिति अपेक्ष्यते स्म, प्रायः स्वयमपि कलाकारः आसीत्।