ଭାରତରେ କୃଷି

1947 ମସିହାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସମୟରେ ବ୍ରିଟିଶମାନେ ଭାରତକୁ ଏକ ଅର୍ଥନୈତିକ ଓ ସାମାଜିକ ଭାବେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାଗ୍ରସ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। ସେବେଠାରୁ କୃଷିରେ ଏକ ସବୁଜ ବିପ୍ଳବ (ଖାଦ୍ୟ), ଏକ ଧଳା ବିପ୍ଳବ (କ୍ଷୀର), ଏକ ହଳଦିଆ ବିପ୍ଳବ (ଖାଦ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ତୈଳବୀଜ) ଏବଂ ଏକ ନୀଳ ବିପ୍ଳବ (ଜଳଚାଷ) ଦେଖାଯାଇଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ, କୃଷି ଓ ଏହା ସହ ଜଡ଼ିତ କ୍ଷେତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଅବଦାନ (2023ରେ GDPର ପ୍ରାୟ 16%) ଓ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ କାର୍ଯ୍ୟରତ ଲୋକ ସଂଖ୍ୟା (2023-24ରେ 46.1%) ଉଭୟ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତିର ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶ। ତେବେ ଅର୍ଥନୀତିର ବ୍ୟାପକ ବୃଦ୍ଧି ସହିତ କୃଷିର ଅଂଶ କ୍ରମାଗତ ଭାବେ ହ୍ରାସ ପାଉଛି। ଭାରତ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୃହତ୍ତମ ପରିମାଣର କୃଷି ଉତ୍ପାଦ ଉତ୍ପାଦନ କରେ କିନ୍ତୁ ଚାଷ ଅଧୀନରେ ଥିବା ଜମି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ, ଏବଂ 120ଟି ଦେଶକୁ ପ୍ରାୟ 52 ବିଲିୟନ ଆମେରିକୀୟ ଡଲାରରୁ ଅଧିକ (ଆର୍ଥିକ ବର୍ଷ 2024-25) ରପ୍ତାନି କରେ (ଯାହା ଯୁରୋପୀୟ ସଂଘର କୃଷି ରପ୍ତାନିର ଦ୍ୱିଗୁଣରୁ ଅଧିକ), ଏବଂ କୃଷି ଉତ୍ପାଦର ସପ୍ତମ ବୃହତ୍ତମ ରପ୍ତାନିକାରୀ ଦେଶ ହୋଇଛି।

ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ଭଲ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗୋଦାମ, ସଡ଼କ, ବଜାର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚ, ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଅର୍ଥଯୋଗାଣ ଓ ଗ୍ରାହକଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚ ଭଳି ସହାୟକ ଭିତ୍ତିଭୂମି 70 ବର୍ଷ ଧରି ଏକ ସମସ୍ୟା ହୋଇ ରହିଛି। ତେବେ ଏସବୁ ଅନେକ ସମସ୍ୟାର ସମାଧାନ ପାଇଁ 2014 ପରେ ବଡ଼ ବଡ଼ କୃଷି ସଂସ୍କାର ଆରମ୍ଭ ହୋଇଛି। ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ର ଆଗମନ ସହିତ ଅନେକ କୃଷି ସମାହାର କମ୍ପାନୀ କୃଷକମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଉତ୍ପାଦ ସିଧାସଳଖ ଶେଷ ଗ୍ରାହକଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ କରିଛନ୍ତି। ତେବେ ଖରାପ ରାଜନୀତି, ସ୍ଥାନୀୟ ଦୁର୍ନୀତି ଓ ରାଜ୍ୟ ସ୍ତରରେ ଅସମାନ ଭିତ୍ତିଭୂମି ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ କୃଷକଙ୍କୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରେଖା ତଳେ ରଖୁଛି। ଏହା ସହିତ ପଞ୍ଜାବ ଭଳି ରାଜ୍ୟରେ ରାସାୟନିକ ସାର ଓ କୀଟନାଶକର ବ୍ୟାପକ ବ୍ୟବହାର ହେକ୍ଟର ପ୍ରତି ଅମଳ ବଢ଼ାଇଛି, କିନ୍ତୁ ଅଧିକ ବ୍ୟବହାର ଆବଶ୍ୟକତା ଯୋଗୁଁ ଇନପୁଟ୍ ଖର୍ଚ୍ଚ ବର୍ଷକୁ ବର୍ଷ ବଢ଼ିଚାଲିଥିବାରୁ ଲାଭଦାୟକତା ମଧ୍ୟ କମାଇଛି। 2016ରେ ସିକିମ 100% ଜୈବିକ ହେଉଥିବା ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ରାଜ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ନୀରବ ବିପ୍ଳବ ଚାଲିଛି ଯେଉଁଥିରେ ଧନୀ ଓ ଅଧିକ ସଚେତନ ଗ୍ରାହକମାନେ ରାସାୟନିକମୁକ୍ତ ଉତ୍ପାଦ ଦାବି କରୁଛନ୍ତି।

ପ୍ରଯୁକ୍ତି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗାଁକୁ ଟେଲିଭିଜନ୍ ଓ ଇଣ୍ଟରନେଟ୍ ଆଣିଦେଇଥିବା ବେଳେ, ଏହା ସମସ୍ତ ଆଧୁନିକ ଜିନିଷର ମାଲିକ ହେବାର ଆକାଂକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ଜାଗ୍ରତ କରିଛି। ବେଳେବେଳେ ଏହାର ଫଳରେ କୃଷକମାନେ ଆଧୁନିକ ସୁବିଧା କିଣିବା, ବିବାହ କରାଇବା, ମୃତ୍ୟୁ ସଂସ୍କାର ଆୟୋଜନ କରିବା କିମ୍ବା ପ୍ରିୟଜନଙ୍କ ଚିକିତ୍ସା ଖର୍ଚ୍ଚ ଦେବା ପାଇଁ ଭାରି ଋଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ସେମାନଙ୍କୁ ଏକ ଋଣ ଜାଲରେ ପକାଇ ଦିଏ, ଯାହାରୁ ସେମାନେ ବାହାରି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସ୍ଥାନୀୟ ରାଜନେତାମାନେ ଋଣ ମାଫ କରି ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପରିବେଶଗତ ଘଟଣା ପାଇଁ ରିଲିଫ୍ ଦେଇ ଏଭଳି ଆଚରଣକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହିତ କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ବ୍ୟାଙ୍କିଙ୍ଗ୍ ଓ ଆର୍ଥିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିକୁ ଦୁର୍ବଳ କରିଛି। ବେଳେବେଳେ ଚରମ ଋଣଗ୍ରସ୍ତ କିଛି କୃଷକ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରନ୍ତି।